کتاب فرهنگ معاصر عربی - فارسی

فرهنگ معاصر عربی ـ فارسی بر اساس کتابی تدوین شده است که هنوز هم مشهورترین فرهنگ عربی-انگلیسی میان غربیان است. دانشمند آلمانی، هانس ور، سال ها پیش از جنگ جهانی دوم بر آن شد که لغت نامه ای بر اساس زبان فصیح رایج در جهان عرب گرد آورد. وی از سال 1946 بر اساس آثار طه حسین، محمدحسین هیکل، توفیق الحکیم، محمود تیمور، منفلوطی، جبران خلیل جبران، امین الریاحی و نیز مجلات، روزنامه ها، سالنامه ها، راهنماها، کتاب های درسی مصر و برخی از کشورهای دیگر به گردآوری فرهنگی عربی-آلمانی پرداخت و سرانجام در سال 1952 توانست نخستین چاپ آن را منتشر کند.

هانس ور در 1959 براساس آثار عبدالسلام عُجَیلی، میخائیل نُعَیمه، کرم مَلحَم کرم و نیز مطبوعات و کتاب های درسی جدید، ویراست تازه ای از فرهنگ خود انتشار داد.

توجه خاص مجامع علمی امریکا به این فرهنگ، مؤلف را بر آن داشت که با همکاری میلتون کوان در پی ترجمه ی آن به انگلیسی نیز برآید. سرانجام با کمک برخی از مؤسسات علمی و حتی شرکت های عربی-آمریکایی، تحریر انگلیسی کتاب در سال  98 منتشر شد.

در برگردان این قاموس به فارسی کوشش شده است در چارچوب عالمانه ای که مؤلف به دست داده، معادل هایی مقبول در فارسی معاصر انتخاب شود، و به دلیل این که در دهه های اخیر انبوهی اصطلاح و کلمه ی تازه در زبان عربی پدید آمده است، برآن بوده ایم به یاری فرهنگ های تازه عربی-انگلیسی، فرانسه، فارسی کاستی های آن جبران شود؛ این افزوده ها به حدود واژه و اصطلاح بالغ می شود.

آذرتاش آذرنوش در 1316 شمسی در قم زاده شد، اما در تهران زیست و همان جا تحصیلات دوره ی ابتدایی را آغاز كرد. در نه سالگی همراه پدر كه ریاست حسابداری راه آهن ایران، ناحیه ی جنوب، را به عهده گرفته بود به اهواز رفت و تا سال 1329 كه دوره ی ابتدایی را به پایان رسانید در آن شهر زیست. دوره ی متوسطه را در تهران و در دبیرستان رازی آغاز كرد. در سال 1335 برای آن كه بتواند در رشته ی ادبی ادامه تحصیل دهد، به دبیرستان دارالفنون انتقال یافت. در سال 1336 در رشته ی ادبیات عرب كه به تازگی در دانشكده ی معقول و منقول دانشگاه تهران تشكیل شده بود نام نویسی كرد. در پایان سال تحصیلی 36-37 در مسابقه ای كه دانشكده ی معقول برای تخصیص بورس تحصیلی دولت عراق به دو دانشجوی ایرانی برگزار كرده بود شركت جست و بی درنگ به آن كشور سفر كرد و در دانشكده ی ادبیات، رشته ی ادبیات عرب نام نوشت . دو سال بعد، انقلاب عراق و پریشانی احوال، ادامه ی تحصیل را برای او غیرممكن ساخت و او ناچار به تهران بازگشت و در سال 1339 از دانشكده ی معقول فارغ التحصیل شد. چون در آن هنگام برای ادامه تحصیل در رشته ی ادبیات عرب در ایران جایی نبود، او عازم كشور فرانسه شد. از آن جا كه دو زبان عربی و فرانسه را در حد معقول آموخته بود، به آسانی توانست دوره ی دكتری را بگذراند و از نخستین رساله ی دكتری خود كه «تحقیق و ترجمه ی بخشی از كتاب طبقات الشعرای ابن معتز» بود دفاع كند. اما چون هنوز خود را نیازمند دانش بیشتری می دید، دوباره در رشته ی ادبیات عرب برای نگاشتن رساله ی دیگری نام نویسی كرد و چون پیش از آن دوره ی كتابداری را نیز گذرانده بود، در كتابخانه ملی پاریس، بخش عربی، به كار نیز مشغول شد. این شغل به او اجازه داد كه به وجود دو نسخه از كتاب خریده القصر عمادالدین اصفهانی، بخش مغرب و اندلس، پی ببرد و به راهنمایی شارل پلا به عنوان رساله ی دومین دكترا، به تصحیح آن اقدام نماید. این كتاب در سال 1972 در تونس به چاپ رسید.

او پس از حصول بر دومین دكترای خود به ایران بازگشت و پس از چند ماه كار در «بنیاد فرهنگ ایران» و پژوهش در باب واژه های فارسی معرب، در دانشكده ی خود، معقول و منقول كه آن هنگام به «الهیات و معارف اسلامی» تغییر نام داده بود، استخدام شد (سال 1346).

او هیچ گاه از كاری كه درباره ی معربات آغاز كرده بود چشم نپوشید. اما ملاحظه می كرد كه این گونه پژوهش، به دانش زبان شناسی و زبان های كهن سامی به ویژه زبان آرامی نیاز دارد. از این رو در سال 1356 از معاونت دانشكده استعفا داد و به كشور انگلستان شتافت تا در دانشگاه كمبریج به تحقیق و آموختن زبان آرامی بپردازد. از سال 1364 مدیریت بخش ادبیات عرب را در مركز دائره المعارف بزرگ اسلامی بر عهده دارد.

نشر نی از آذرنوش دو کتاب منتشر کرده است:

• فرهنگ معاصر عربی ـ فارسی (برگزیده ی نوزدهمین دوره ی کتاب سال جمهوری اسلامی ایران)

• چالش میان فارسی و عربی (برگزیده ی شانزدهمین دوره ی کتاب سال دانشگاهی؛ تقدیر شده از سوی بیست و پنجمین دوره ی کتاب سال جمهوری اسلامی ایران)

مولف : آذرتاش آذر نوش

ناشر : نشر نی