کتاب سرالصلوة معراج السالکین و صلوة العارفین

بحث پیرامون راز هر چیزي فرع وجود آن است، زیرا معدوم و بیراز است. نماز از آن جهت که داراي وحدت اعتباري بوده، و وحدت مساوق هستی است، از وجود حقیقی بهرهاي نداشته، قهراً رازي هم نخواهد داشت. لیکن از آن حیث که داراي ریشۀ تکوینی است،

مقدمۀ آیۀ الله جوادي آملی

بسم اللّه الرحمن الرحیم و إیاه نستعین

بحث پیرامون راز هر چیزي فرع وجود آن است، زیرا معدوم و بیراز است. نماز از آن جهت که داراي وحدت اعتباري بوده، و وحدت مساوق هستی است، از وجود حقیقی بهرهاي نداشته، قهراً رازي هم نخواهد داشت. لیکن از آن حیث که داراي ریشۀ تکوینی است، و آن مبدأ تکوینی و موجود حقیقی در منطقۀ اعتبار به صورت مجموع حرکتها و سکونها و گفتارها و رفتارهايجارحه و جانحه ظهور کرده است، حتماً داراي سرّي خواهد بود؛ چنانکه قرآن داراي ظاهري اعتباري است، چون مجموع حروف و میباشد. « علیّ حکیم » که « ام الکتاب » حرکات است؛ و داراي باطنی حقیقی است؛ نظیرتمثّل ملکوتی نماز در برزخ نزولی، در معراج نبی اکرم (ص)، و در برزخ صعودي، در قبر مؤمن، نشانۀ وجود حقیقی داشتن آن قبل از اعتبار دنیایی و نیز بعد از آن خواهد بود؛ و آن اعتباري که محفوف به دو حقیقت بوده و مسبوق به وجود حقیقی و ملحوق به آن است، داراي زیربناي حقیقی بوده و رمز رازیابی او انس با سابق و لاحق او میباشد. و چون این سبق و لحوق زمانی نیست که معیّت زمانی سازگار نباشد، بنا بر این، هر جا نماز باشد آن سابق و لا حق ملکوتی با این امر اعتبار ملکی همراه خواهند بود.

سر الصلاة - معراج السالکین و صلاة العارفین، مقدمه، ص: 10

آنچه در قلمرو اعتبار قرار دارد، مانند احکام و آداب نماز، به عهدة فقه و دعا و اخلاق است؛ و آنچه از مرحلۀ وجوب و ندب اعتباري گذشته به حالت نفسانی و شهود عینی رسیده است، در محدودة سرّ نماز و مانند آن واقع میشود؛ از این جهت، میتوان همۀ اسرار نماز را، که براي نماز شخص حاضر است، در نماز کوتاه مسافر یافت؛ و همۀ آنها را در نماز اخرس بیماري که قادر برهیچ رفتار و گفتار نمیباشد جستجو کرد؛ بلکه بر نماز غریقی که فقط با اشارة مژه و انبعاث دل انجام میشود مترتب دانست،چنانکه آثار فقهی آن، از قبیل سقوط قضا، بر آن مرتب است. بنا بر این، اساس راز نماز در شهود عینی نمازگزار نهفته است. و چون شهود قلبی درجاتی دارد، براي اسرار نماز نیز مراتبی است که در درجۀ بالا نسبت به پایین باطنی است مستور، و هر رتبۀ پاییننسبت به بالا ظاهري است مشهور؛ و نمازگزارِ سالک هماره با جان و دل از مشهوري به مستور سفر میکند، تا نه از شهرت نامی باشد و نه از سُترت اثري، و نه از راز نشانی و نه از نماز عیانی و نه از نمازگزار اسمی، بلکه تنها معبود دیده میشود و بس. و این مطلب عمیقْ مراد راهیان راستین کوي بندگی است، نه آنکه سالک به جایی میرسد که معاذ الله  نماز نخواند وگرنه این  پندار خام همان و سقوط در جهنم همان « نیاز ورز ولی منکر نماز مباش لذا رسد آدمی به جایی که عبادت را نبیند، نه «2» ؛ عبادتِ عارفِ منقطعْ با مجاري ادراکی و تحریکی حق انجام میشود نه عبد عبادت نکند؛ که اولی سعادت است و دومی شقاوت.

مولف : حضرت امام خمینی (ره)

ناشر : موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره)