کتاب توحید مفضل

کتاب توحید مفضل از جمله یادگارهای معنوی حضرت امام صادق (ع) است که در آن از شگفتی های آفرینش سخن گفته شده است. از آنجا که مخاطب امام در این گفتار توحیدی ، مفضل - یکی شاگردان امام - بوده ، این اثر معنوی به توحید مفضل شهرت یافته است. این سخن منسوب به امام صادق (ع)، بارها به زبان فارسی ترجمه شده است. اینک ترجمه توحید مفضل به قلم آقای محمدمهدی رضایی و با پاورقی های خواندنی این مترجم موفق، به شیفتگان معارف دینی تقدیم می گردد. گفتنی است که نشر جمال، پیش از این، توحید مفضل را برای کودکان تهیه کرده و در مجموعه ای به نام دیدنی های خدا منتشر ساخته است. 

امام صادق (ع ) اين حديث بلند را در چهار روز و چهار نشست ، بر یکی از یاران باوفای خویش, "مفضل بن عمر" املا فرموده است . شايد بتوان براى هر مجلس عنوانى كلى را بر شمرد:

مجلس اول : درباره شگفتيهاى آفرينش انسان | مجلس دوم : درباره شگفتيهاى آفرينش حيوان | مجلس سوم : درباره شگفتيهاى آفرينش طبيعت |مجلس چهارم : درباره ناملايمات و مصائب و برتری او از خود امامان رسیده‌است.

شرح کتاب :

علی بن طاووس از قول محرز بن سعید نحوی نقل می‌کند که مفضل ابن عمر الجعفی نامه‌ای به جعفر صادق نوشت مبنی بر اینکه کسانی هستند که نفی ربوبیت می‌کنندجواب چیست؟ مفضّل چهار جلسه نزد جعفر صادق شتافت و سخنان او را که به وی املاء می‌فرمود، مکتوب کرد. آن حضرت این رساله ر در جواب آن‌ها پرداخت که در بین اهل دین این رساله بسیار مشهور است و شهرت مفضل بیشتر به دلیل نقل این کتاب است.

سبب پیدایش کتاب :

مفضّل بن عمر روزی در نزدیک مزار شریف پیامبر اکرم نشسته بود که دید ابن ابی‌العوجاء (دهری مسلکِ معروف، وفات: ۱۵۵ هجری) با یکی از دوستانش به آنجا آمده و در ضمن صحبت‌هایش که برای اطرافیان مسموع بود، وجود خدا و نبوت پیامبر اسلام را منکر شد. مفضّل به شدت به سخنان او اعتراض کرد و او در جواب گفت که اگر از اهلِ کلام هستی حجت خود را بیاور و چنانچه از شاگردان جعفر بن محمد هستی باید بدانی که او زیاده از این، سخنان ما را شنیده و با متانت جواب گفته است؛ لذا به نحو شایسته با ما سخن کن. مفضل اندوهناک به نزد جعفر صادق می‌رود و ماجرا را برایش می‌گوید. جعفر صادق به او وعده می‌دهد که به‌طور خصوصی برایش از حکمت‌های آفرینش بیان فرمایدمفضل به خانه می‌رود و خوشحال از این وعده، خواب به چشمش نمی‌آید. روز بعد جعفر صادق او را به اندرون می‌برد و شروع به درس کرده از توحید شروع می‌کند. بعد از ذکر چند جمله، مفضل اجازه می‌خواهد تا آنچه را امام می‌فرماید بنویسد. این درس‌ها در چهار جلسه به پایان می‌رسد و در ضمن آن برخی مسائل علوم طبیعیه توسط جعفر صادق بیان می‌شود.

چگونگي پيدايش كتاب :

چگونگي پيدايش كتاب را بطور خلاصه در اينجا اورده ايم كه در كتاب كامل ان امده . مفضل در نزديكي قبر رسول الله نشسته بود و زناديق و ملحدان را در حال بحث و اشكال گيري به كار پيامبر و ... ديد و ديدن چنين شرايطي در ان مكان بر او سخت امد ناگاه از كوره در رفت و با لحني تند انها را مذمت كرد انها نيز گفتند اگر اهل كلامي با تو بحث مي كنيم و اگر از شاگردان جعفر صادق هستي او با ما با ملايمت صحبت مي كند و...

اونيز نزد امام صادق (ع) رفته قضايا را شرح داد امام نيز به او گفت بامداد نزد ما اي تا بحث اصولي را بياموزي و تا صبح روز بعد شوقي در دل او بود كه خواب را برا وسخت كرد و...

و نتيجه ان نشست ها 4 روز و 4 مجلس است كه در مورد حكمت هاي افرينش ها الهي براي انسان و حيوان و طبيعت و بلايا و ... است كه در واقعي در قياس با زمان معجزه ايست كه تا كنون نيز به برخي دست نيافته اند..

فهرست مطالب :

مجلس اول : در بيان شگفتى هاى آفرينش انسان

• مخفى ماندن اسباب و علل هستى براى شكاكان
• مذمت پيروان مانى
• بيوگرافى مانى
• هياءت هستى و شكل گيرى اجزاء آن
• خلقت انسان و تكوّن جنين در رحم
• كيفيت ولادت جنين
• غذاى نوزاد
• روئيدن دندان كودك
• روئيدن مو در صورت مردان و حكمت آن
• اختلاف اغذيه آدمى در دوره هاى مختلف و علت آن
• برنيامدن ريش و راز آن
• اثبات خدا
• توضيح دلالت نظام امور بر وجود صانع
• چرا نوزاد هنگام تولد فاقد عقل و قوه تشخيص است ؟
• منفعت گريه اطفال
• فايده و حكمت سرازير شدن آب دهان اطفال
• آفرينش آلات توالد و تناسل
• حكمت در خلقت هر يك از اعضاى بدن و فوايد آنها
• پندار واهى
• چگونگى هضم غذا
• مرحله آغازين رشد بدن و كيفيت تكوّن آن در رحم
• شرافت انسان بر ديگر حيوانات
• حواس پنجگانه در انسان و اسرار آفرينش آن
• فقدان بينايى و خلل هاى آن
• فوايد سامعه
• راز محروم ماندن بعضى افراد از بينايى و شنوايى
• حكمت خلق برخى از اعضاء به صورت فرد يا جفت
• قدرت تكلم و عضوهاى مربوط به صدا
• فوايد ديگر اين اعضا
• خلل هايى كه فقدان برخى آلات مذكور پديد مى آورد
• دستگاه فهم و ادراك
• قرارگاه چشم
• ساختمان دل
• مغز در لوله هاى استخوان
• وصف قلب
• زوائد خوراكى ها
• لطف اختلاف اوضاع دندان ها
• حكمت در نمو مو و ناخن
• حكمت تخصيص روئيدن مو به برخى اعضا
• رد بر پيروان مانى
• حكمت در دوام جريان آب دهان
• شهوت ها و لطف در خلقت آنها
• نقل قول اطبا در شرح احوال قواى آدمى
• گفتار در قواى نباتى
• خادمان قوه غاذيه
• مراتب چهارگانه هضم
• انقسام مدركه به قواى ده گانه ظاهريه و باطنيه
• قواى باطن
• قواى ويژه انسان
• مراتب قوه عاقله
• مراتب قوه عمليه
• قوا و نيروهاى درونى و باطنى
• فوايد فراموشى
• منافع حيا
• الهام سخن
• فايده نوشتن
• تعليم علوم
• حكمت در آنچه آدمى از داشتن آن ممنوع شده
• حكمت مخفى بودن زمان عمر
• منفعت امتزاج رؤ يا با حق و باطل
• خلقت اشيا در جهت رفع نياز انسان
• اصلاح احوال در گرو كار و تلاش
• اهميت آب و نان و فراوانى آب
• فايده آلام و بيمارى ها
• راز ابتلاى انسان به آلام

مجلس دوم : در شگفتى هاى خلقت حيوانات

• كيفيت بناى بدن حيوانات
• راز عدم احتياج فرزندان حيوانات به پرستار
• پاى حيوانات و راه رفتن آنها
• نعمت فرمانبرى حيوانات از انسان
• لطف در بى شعورى درندگان
• لطف هراس درندگان از انسان
• لطف در خلق سگ و مهربانى او بر صاحبش
• حكمت در خلقت روى دواب
• منافع دم حيوان
• فيل و اعضاى آن
• حقيقت زرافه
• خلقت بوزينه
• پوشش حيوانات و حكمت آن
• حيوانات هنگام مرگ به اخفاى جثه خود مى پردازند
• هوش حيوانات
• حيله روباه
• حيله دلفين براى شكار
• خلقت مورچگان و مرغان
• كيفيت حيله شير مگس
• عنكبوت و حيله اش
• كيفيت خلقت پرندگان
• سبب بر آمدن طيور از تخم
• چينه دان مرغان و منافع آن
• رد بر ملاحده
• رنگ آميزى پرهاى مرغان
• ساختمان پرهاى طيور
• مرغان پا دراز و گردن دراز
• گنجشك و امثال آن
• حقيقت بوم و شب پره
• امتياز شب پره از طيور
• منافع خفاش
• ابن تمر و حيله اش در كشتن مار
• زنبور عسل
• حقيقت ملخ و قوت و هجوم آن
• خلقت ماهى و حكمت در بسيارى نسل آن

مجلس سوم : در شگفتى هاى طبيعت

• مقدمه
• رنگ نيلى آسمان
• فوايد طلوع و غروب خورشيد
• حكمت فصول چهار گانه سال
• تابش ماه و برخى فوايد آن
• كيفيت حركات ستارگان
• حكمت در ثوابت و سيارات
• شرح مترجم نسبت به اوضاع ثوابت
• ستارگان پنهان و حكمت اخفاى آنها
• منافع بى شمار ستارگان
• شرح حركات افلاك توسط مترجم
• تصادف ، نه
• مقدار شب و روز
• توضيح سخن حضرت در طولانى ترين ايام
• طلوع و غروب جدى و فرقدين در بعضى امكنه
• سرما و گرما و منافع آن دو
• استدلال به بطوء حركت خورشيد بر صانع
• منافع وزش باد و نسيم
• هوا و اصوات
• عناصر اربعه
• طبع زمين و سنگ
• حكمت وسعت هوا
• منفعت ابر و صافى هوا
• منافع نزولات آسمانى
• حكمت خلق كوهها
• معادن و منافع آنها
• علت كمى جواهر
• فوايد نباتات
• لطف در ريع حبوبات
• حكمت در نمو بعضى حبوب غلات
• خلقت نباتات و كيفيت وصول غذا به آنها
• حكمت در برگها و وصف آنها
• حكمت در هسته ميوه ها و گياه ها
• حكمت هاى نهفته در بهار و خزان درخت ها
• شگفتى انار
• ميوه هاى بزرگ از بوته هاى كوچك و ضعيف
• شدت گرما براى رسيدن ميوه ها در زمان نياز
• درخت خرما و فايده هاى آن
• لطف وجود گياهان دارويى
• مهلم شدن حيوان عديم العقل به مداواى خود
• منافع اخس اشيا
• خاتمه مجلس سوم

مجلس چهارم : در مصالح وجود ناملايمات و مصايب

• آفات و بلاها
• مفاسد عدم آفات
• اشكال هايى بر تدبير آفرينش و پاسخ آن ها
• اشكال ديگر

مولف: علامه مجلسی

ناشر: انتشارات نشر محمد امین