کتاب ساغر عشق

از دوران نوجوانی، یکی از مناجات‌هایی که دلم را می‌بُرد و از انس با تک‌تک فرازهایش لذت می‌بردم، «مناجات محبّینِ» حضرت سیدالساجدین(علیه‌السلام) بود که ترجمان حال عاشق دلباخته محبوب ازلی و ابدی و زبان حالِ دلْ‌‌سوختگان طریق توحید بوده که اهل مناجات و عارفان و شیدائیان او سبحانه، بیان حال خود را در آیینه کلمات آن می‌جویند و عاشقان، شیوه راز دلی با حضرت محبوب بی‌همتا را از آن می‌آموزند.

این حقیر محض کجا و مضامین عالیه این مناجات کجا؟! کسانی می‌توانند به حقیقت آن راه پیدا کنند که صاحب درد بوده و در تب عشق به حضرتش سوخته‌دل باشند و همه وجودشان آتش عشق شده باشد.

عاشق جز زبان عشق نمی‌داند و جز با زبان عشق نمی‌گوید و جز زبان عشق را نمی‌فهمد.

در این مناجات، امام عاشقان و پرچمدار عشق، حضرت سیّد ساجدان(علیه‌السلام) راهی را فرا رویت قرار می‌دهد که جز حقیقت نجویی و جز طریق عشق نپویی و جز فداکاری در راه معشوقت برنگزینی.

این مناجات، بی‌نهایت فقر و بی‌نهایت نیاز و بی‌نهایت جهل را به بی‌نهایت غنا و بی‌نهایت بزرگی و بی‌نهایت علم پیوند می‌دهد و بستری فراهم می‌سازد تا آن همه چیز، بر این همه هیچ نظر بیندازد.

این مناجات برای سوخته‌دلان و تشنگان بحرِ کران ناپیدای معارف الهی و سالکان طریق وصال حضرت دوست جلّ‌جلاله، گنجینه بسیار ذی‌قیمتی است که می‌تواند چراغی فروزان برای رهروان طریق عشق و عاشقی باشد.

این مناجات که مونس گریه‌های نیمه شب دلدادگان معشوق بی‌همتا می‌باشد، به عاشق می‌آموزد که باید در راه او سبحانه از روی شوق و اختیار سر ببازی و از سربازیدن از روی کراهت و اضطرار عاقلانه، کناره ‌گیری.

این مناجات، عشق و محبت را که اساس وجود و کمالات وجودی است، به آدمی یادآور می‌شود که تو نیز راه و طریق عشق را در پیش گیر که:

• عاشـق شو ار نه روزی کار جهان سرآید        ناخوانده نقش مقصود، در کارگاه هستی

ان مناجات به انسان توجه می‌دهد که تو دلتنگ خدای عزّوجل می‌باشی و بی‌قرار اویی و تا به او نرسی آرام و قرار نمی‌گیری که این حقیقت، ریشه در عشق فطری‌ات دارد.

این مناجات، متن درسیِ کلاس عشق و عاشقی است که جام بلورین شاگردان خود را از شراب طهورِ عشقِ به حضرت محبوب جلّ‌جلاله پر می‌کند و از خود بی‌خودشان می‌سازد و از شهود جمال جمیل یار، مستشان می‌نماید.

این مناجات، پرده از ماندگاری عشق برمی‌دارد و به مناجی عاشق توجه می‌دهد که تمام آوازه‌ها جز آواز عشق پایان پذیر بوده و تنها صدایی که همواره در گنبد دوّار عالم هستی طنین‌انداز می‌باشد، صدای عشق به حضرت جانان جلّ‌جلاله است که:

• از صدای سخن عشق ندیدم خوشتر       یادگاری که در این گنبد دوّار بماند

این مناجات، نهیبی به سالک عاشق می‌زند که تا زود است و عمرت باقی است، برای رسیدن به منتهای قرب و دریافت مدال کمال عبودیت، دست به دامن عشق زن که تنها سرمایه‌ات در این جهان و آن جهان، عشق و محبت به او سبحانه می‌باشد و خلاصه اینکه این مناجات، در بیان عشق و حال عاشق و آثار عشق است که عشق دریای بی‌کرانی است:

• هر چه گویم عشق را شرح و بیان             چون به عشق آیم خجل باشم از آن
• گرچه تفسیر زبان روشنگر است              لیک عشق بی‌زبان روشن‌تر است
• چون قلم اندر نوشتن می‌شتافت            چون به عشق آمد، قلم بر خودشکافت

 با همه عجز و قصور و تقصیری که دارم، ذات اقدس حضرت احدیت جلّ‌جلاله را شاکرم که به این بنده ذلیلِ حقیرِ فقیرِ محض، حیات و توفیقی عنایت فرمود تا به وعده‌ای که در رابطه با سیری در معارف مناجات محبین به جمعی از عزیزان داده بودم وفا کنم؛ و در همه حال بر خود فرض می‌دانم که یاد دو استاد موحّدِ عاشق و شیدای حضرت جانان جلّ‌جلاله، مرحوم عارف واصل آیة الله آقا سیّد عبدالله جعفری تهرانی و مرحوم عارف کامل آیة الله شیخ علی آقا پهلوانی را گرامی بدارم که عاجز از شکر ذره‌ای از هدایت‌ها و ذره‌پروری‌هایشان نسبت به این هیچ محض می‌باشم.

این مقدمه را با غزلی از فقیه عارف کامل، حضرت امام خمینی به پایان می‌برم:

• آن که سر در کوی او نگذاشته آزاده نیست             آن که جان نفکنده در درگاه او دلداده نیست 
• نیستی را برگزین ای دوست اندر راه عشق               رنگ هستی هر که بر رخ دارد آدم‌زاده نیست 
• راه و رسم عشق بیرون از حساب ما و توست          آن که هشیار است و بیدار است مست باده نیست
• سرنهادن بر در او پا به سر بنهادن است                    هر که خود را هست داند پا به سر بنهاده نیست
• سال‌ها باید که راه عشق را پیدا کنی                             این رَهِ رندان میخانه است، راه ساده نیست
• خرقه درویش همچون تاج شاهنشاهی است             تاجدار و خرقه‌دار از رنگ و بو افتاده نیست
• تا اسیر رنگ و بویی، بوی دلبر نشنوی                           هر که این اغلال در جانش بود آماده نیست

مولف : جعفر صالحان

 ناشر : انتشارات تراث